تاتي و تالشي، بازمانده زبان ماد

تاتي و تالشي، بازمانده زبان ماد

       تاتها و تالشان دو قوم ايراني هستند. تالشان در كناره هاي غربي درياي مازندران و تاتها عمدتاً در استان اردبيل، آذربايجان شرقي و استان قزوين زندگي مي كنند. زباني كه تاتها بدان سخن مي گويند در زمانهاي گذشته گسترش بيشتري داشته و به استناد شواهد عيني و پژوهشهايي كه انجام گرفته است، زماني همهٌ اهالي آذربايجان و قزوين و زنجان و طارم را فرا مي گرفت. بعدها با اشاعه زبان تركي، تاتي كم كم از ميان رفت و تنها ساكنان چند آبادي در سراسر ديار پيشين، اين زبان را نگهداري و تا به امروز رسانده اند.1 از شمار تاتهاي كنوني آمار درستي در دست نيست، ولي جاهاي سكونتشان درايران چند آبادي در بخش شاهرود خلخال، چند آبادي در رودبار گيلان، شال (چال) و اسفرورين تاكستان و بوئين زهرا در قزوين، 2 هرزند و گرينكان و گلين قيه در مرند، زنوز و حسنو در قره داغ3 و بخشي از ساكنان شبه جزيره آبشوران، سوراخاني، بالاخاني، باكو، نواحي شماخي، قوبا، قوناخ كند، ديوچي، خيزي و ديگر بخشهاي جمهوري آذربايجان. همچنين ناحيهٌ دربند و برخي ديگر از نواحي داغستان و كاتياكو و طبرسران4 در روسيه نيز تات نشين است، 5 بنا به آمار مندرج در فقه اللغه ايراني عده تاتهاي كشور شوروي (احتمالاً به استناد نتايج سرشماري سال 1926) قريب يازده هزار نفر بود؛ ولي اين رقم در ايران به مراتب بيشتر است، زيرا تنها در آبادي هاي اسبو، اسكستان، درو، كلور، شال، دز، لرد، كرن، گيلوان و گلوزان در شاهرود خلخال بيش از پنجاه هزار تن به زبان تاتي سخن مي گويند. 6 به سبب اينكه پژوهشگران ايراني تاكنون وقت كمي را صرف تحقيق در زبان و فرهنگ تاتها نموده اند، از بابت آثار مرجع دست وبال ما چندان باز نيست. كتابهاي آذري يا زبان باستان آذربايجان تاليف احمد كسروي، گويش آذري تاليف رضا ملك زاده، تاتي هرزني، خلخالي يك لهجه آذري تاليف عبدالعلي كارنگ، زبان ديرين آذربايجان تاليف منوچهر مرتضوي، دستور زبان تاتي جنوبي و مقالات مختلف دكتر احسان يارشاطر، گويش گلين قيه تاليف يحيي ذكأ، اهم آثاري هستند كه براي آشنايي با تاتي مي توان به آنها مراجعه نمود.
در شوروي سابق تحقيقات قابل توجهي دربارهٌ زبان و فرهنگ تاتي انجام گرفته است، چنان كه تاتي زبانهاي آن كشور براي خود خط و كتابت ويژه اي داشتند و در ظرف چهل ـ پنجاه سال اخير كتب و تاليفات بالنسبه فراواني به زبان تاتي منتشر شده است؛ من باب مثال مي توان اشعار ونمايشنامه هاي م ـ بخشي اف متولد 1910، اشعار و داستانهاي د. آنتي لوف متولد 1913، و افسانه هاي خ. داداش اف را نام برد. درسال 1940 مجموعه اي از فرهنگ عامه تاتي چاپ و منتشر شده است.
از پيشينه تاريخي و سير تكويني تاتي      ....    با ذکر منابع و ماخذ کامل

دان لود کامل

   توجه: بري دريافت رمز مقالات بيد به عضويت دهکده خاله فر درآمده باشيد.