قصه پرداز حقيقت

« بررسي شيوه داستان در مثنوي »

خلاصه مقاله :

بشر از ديرباز با قصه و داستان انس و الفتي بسيار نزديك داشته و از آن بيان مقاصد غير مستقيم خويش استفاده كرده است.

از آنجايي كه انسانها معمولاً پند و اندرز و حكمت را به صورت مستقيم و تعليم بي واسطه بر نمي تابند . انديشمندان و حكما آنها را در پوسته هايي از قصه ، حكايت ، لطيفه ، داستان ، افسانه و … پيچيده‌اند.

مقاصد و تعاليم متعالي بزرگان گاه موجد تحولات شگرفي در ميدان انديشه همنوعانشان بوده است .و انتقال اين مهم جز با شيوه اي كه آنان در پيش گرفتند امكان پذير نبود . استفاده از اين ابزار به قدرت در انتخاب موضوع ، حساسيت در پرورش آن و توانايي در انتقال آن نياز دارد و شايد اندكند آناني كه بتوانند اين ويژگيها را توام داشته باشند.

در ميان خيل قصه پردازان حقيقت شايد نام مولانا جلال الدين بلخي در كنار عده‌اي ديگر بر تارك اين شيوه چون گوهري تابنده بدرخشند و علت اين برتري چيزي نيست مگر مهارت او در استفاده از اين ابزار كارآمد جهت انتقال انديشه هاي عرفاني اش . چنين به نظر مي‌رسد كه وي همچون اسلاف خويش – عطار و سنايي ـ از حكايت ـ به قول خودش ـ تمثيل ، قصه ،‌لطيفه ، داستان و … به عنوان وسيله‌اي كارگشا استفاده مي كرده تا بتواند با آنها متعالي ترين حقيقت ها و ناگفته ترين رازها را بيان كند.

از همين روست كه مولوي در زمره بهترين داستان پردازان قرار مي‌گيرد ؛ زيرا اگر چه در ساختار و پرداخت  بسياري از حكايتها و قصه‌ها از روش بازآفريني استفاده كرده و اصل و اساس داستانها متعلق به پردازنده ديگري است اما روش احياء و مرمت داستانها توسط او كم‌نظير است.

در اين مقاله براي روشن شدن ادعاي خويش داستان «شاه و كنيزك » را به عنوان اولين داستان مثنوي مورد نقد و بررسي قرار داده ايم تا مشتي از خروار را در اقيانوس مثنوي به تماشا بگذاريم آنچه در اين ميان در خور تامل بوده ، استفاده از تكنيكهاي داستان‌پردازي در مثنوي است كه لزوماً رعايت آنها را در داستانهاي معاصر اجتناب‌ناپذير دانسته‌اند .

كليد واژه ها : قصه ، داستان ، مجاز ، حقيقت ، مثنوي معنوي ،

دان لود کامل

   توجه: برای دریافت رمز مقالات باید به عضویت دهکده خاله فر درآمده باشید.